Burgerinitiatief publieke vuilniswagens op waterstof

“H2-E Waste Logistics (van waterstof naar elektriciteit bij afval logistiek) was (en is) een onbezoldigd “burger” initiatief uit 2021 wat beoogd om, via een unieke inkoopstrategie voor (huis) vuilniswagens in het publieke domein, snel, structureel en zonder subsidie meer waterstof tankstations te realiseren.

Onder het mom “niet lullen maar poetsen” is het idee geboren om nationale beleidsplannen en visies van de overheid ook eens te koppelen aan concrete acties door inzet van, en ondersteuning aan, lokale overheden.

Het doel is realiseren van een dekkende waterstof tank infrastructuur. Het hiervoor inzetten van de vloot aan publieke zware voertuigen, vuilniswagens in het bijzonder, is slechts het middel.

Vuilnisauto’s in het publieke domein zijn in meerdere opzichten uniek. Het zijn voertuigen die in kleine series op vergelijkbare klantspecificaties samengesteld worden uit chassis/aandrijflijn en een kraak/pers opbouw. Wendbaarheid, laadvermogen, beschikbaarheid en betrouwbaarheid zijn voor optimale inzet belangrijke aspecten.

Vuilnisauto’s verbruiken relatief veel energie en dat energieverbruik is door de vaste routes en werkgebieden uitermate voorspelbaar. De inzet is lokaal in bewoonde en buiten gebieden, eventueel met mileuzones, en gekoppeld aan de verplichting van gemeenten om afval op te halen.

Daarmee is de inzet van vuilniswagens oneindig. De kosten worden mede door de burgers betaald via gemeentelijke heffingen. Gemeentes zijn qua financiën budget gestuurd en afhankelijke van belastingen en rijksbijdragen maar kunnen als organisaties niet failliet.

Door hier waterstof gedreven vuilniswagens in te zetten zullen er rondom de afvalinzamelbedrijven als vanzelf commercieel rendabele (en dus permanente) waterstof tankstations gerealiseerd kunnen worden.

De, ten opzichte van bij voorbeeld “long haul” logistiek, relatief kleine aantallen en lokale concentratie biedt ook voor onderhoud, productontwikkeling en service grote voordelen.

Andere zware publieke voertuigen (bakwagens, bussen, reinigingsvoertuigen) zouden hier natuurlijk op kunnen meeliften waardoor een steile leercurve mogelijk wordt.

Voor private logistieke ondernemers en OEM vrachtwagenbouwers werkt een structurele aanwezigheid van tankcapaciteit vervolgens uiteraard drempelverlagend.

Totdat de meerkosten ten opzichte van fossiel zijn opgeheven hangt hier een prijskaartje aan.  De rekening moet immers niet bij de burger terecht komen. De algemene verwachting is door prijsontwikkelingen voor fossiel (omhoog) en elektrisch (omlaag) de TCO’s* van beide elkaar zullen kruisen naar mate de energie transitie verder wordt doorgezet. Het hogere prijskaartje is dus tijdelijk.

Traditioneel worden vuilniswagens afgeschreven in 10 jaar en dat moet dan ook de te beschouwen periode zijn voor dit project. Om de hele vloot in 10 jaar te vervangen zou het in Nederland gaan om 200 – 250 vervangingen per jaar. Ook als de helft hiervan waterstof gedreven wordt is dat een substantieel aantal.  Het idee is overigens niet aan landsgrenzen gebonden. Mocht het idee ook in andere landen worden gevolgd heeft dit grote effecten op beschikbaarheid van voertuigen.

Ad TCO*.

In die TCO ook te beschouwen de kosten van infrastructuur, daling van waterstofprijzen kostprijzen van voertuigen bij internationale schaalvergroting en langere afschrijftermijnen voor chassis/aandrijflijnen bij elektrisch aangedreven voertuigen.

Belangrijk bij deze benadering is dat gemeentes niet voor overheidssubsidies in aanmerking kunnen komen.

Voor speciale gevallen met een breder nationaal belang zoals dit bestaat er echter de mogelijkheid van een SPUK (speciale uitkering) die in dit geval de vorm krijgt van een revolverend fonds. De initiële meerkosten van de eerste jaren worden hierdoor gedekt en terugbetaald in de jaren nadat het omslagpunt is bereikt.

Nadat het ministerie van I&W (o.a. beheerder van convenant emissievrije afval inzameling) en RVO positief waren over het idee is door middel van een brede enquête onder een representatieve steekproef van alle in de keten betrokken partijen onderzocht of daar draagvlak voor is en wat er op basis van hun inzichten aan tijdelijke financiële ondersteuning noodzakelijk zou zijn.

Conclusie van de enquête uit 2021 is dat het idee haalbaar is maar ook dat er voor realisatie een paar belangrijke randvoorwaarden zijn waarvan de belangrijkste mogelijk het vermogen van lokale beleidvoerders om gezamenlijk op te rekken, ambitieus aan te besteden en het geheel over een langere periode te beschouwen dan slechts 1 boekjaar, 1 zitting periode van een wethouder of zelfs 1 kabinet.

Er is visie nodig en een motivator of prikkel die tot samenwerking leidt om vuilniswagens niet meer per gemeente apart en in kleine aantallen aan te besteden (met overigens ook significante proceskosten, jaar na jaar) maar dat collectief te doen voor meerdere jaren.

Binnen I&W lag (en ligt …) de prioriteit bij laadpalen en batterij elektrisch (ELaad.nl) en is het rapport in een la verdwenen.

Een garantstelling vanuit de rijksoverheid of de provincies voor dekking van de initiële meerkosten kan die la echter openen en de prikkel zijn die echt bijdraagt aan reductie van netcongestie en versnelling van de energietransitie bij zwaar transport.

De financiële cijfers uit het onderzoek zijn gedateerd en zullen gezien de stormachtige (globale) ontwikkelingen van de laatste jaren opnieuw moeten worden onderzocht maar het idee staat nog steeds recht overeind.

Vooral nu blijkt dat netcongestie echt een probleem geworden is en de SWIM regeling voor private ondernemers slechts tot minimale aantallen voertuigen en tankstations leidt is een tweede meer structurele benadering via de publieke sector een reële mogelijkheid tot versnelling van de realisatie van een waterstof tank infrastructuur.

De zak geld die daarvoor als prikkel moet gelden is daarbij slechts een fractie van de 10-tallen miljarden die omgaan voor verlichting van die netcongestie.

H2-E Waste Logistics kan anno 2026 nog steeds helpen te verlichten.

Wolle=kenne.

Gouda

Maart 2026

Hans van Veen